ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Αφιερώματα

Περί του «Πέερ Γκύντ»

Μολονότι ὁ Ἴψεν ἔγινε γνωστὸς στὴν Εὐρώπη τοῦ 19ου αἰώνα μὲ τοὺς λεπτοδουλεμένους διαλόγους καὶ τὶς ἀριστοτεχνικὲς κορυφώσεις στὴν πλοκὴ τῶν ρεαλιστικῶν του δραμάτων –δηλαδὴ τὴν καθαρὰ θεατρική του ἀρματωσιά–, τ’ ὅλο ἔργο του δὲν ἔπαψε ποτὲ νὰ ζῇ καὶ ν’ ἀναπνέῃ ἀπ’ τὴν ποιητική του φλέβα. Κι ὁ Πέερ Γκὺντ εἶν’ ἡ πεμπτουσία τῆς […]

Brecht, Βίος του Γαλιλέι, Ο μονόλογος του μικρόσωμου μοναχού

[Ὁ μονόλογος ἀκολουθεῖ τὴν εἰσαγωγὴ τοῦ ἔργου τοῦ Κοπέρνικου στὸν Κώδικα τῶν Απαγορευμένων Βιβλίων ἀπ’ τὴν Ἐκκλησία. Ὁ μοναχός, πούναι καὶ φυσικός, ψάχνει νὰ δικιολογήσῃ τὴν ἀπόρριψη τοῦ κοπερνίκειου συστήματος ἀπ’ τὴν Ἱερὰ Ἐξέταση.] Ἐπιτρέψτε μου νὰ σᾶς μιλήσω γιὰ τὸν ἑαυτό μου… Εἶμαι γιὸς ἀγροτῶν στὴν Καμπανία – ἁπλοῖ ἄνθρωποι. Γνωρίζουν τὰ πάντα γύρω ἀπ’ […]

Bertolt Brecht, Η φύση ως καλλιτέχνιδα…

Περσότερο κρύβεται στὰ ἔργα τέχνης πῶς φτειάχνονται ἀπ᾿ ὅσο στὰ φιλοσοφικὰ συστήματα. Οἱ κατασκευαστὲς προσπαθοῦν ἔντονα νὰ ἐπάγουν τὴν ψευδαίσθηση ὅτι τὰ πάντα ἁπλᾶ  σ υ μ β α ί ν ο υ ν – ἀπὸ μόνα τους, ἂς ποῦμε· σὰν εἴδωλα ἑνὸς καθρἐφτη πούν᾿ ἀμέτοχος. Προφανῶς, τοῦτο εἶναι μιὰ πλάνη. Ὑποτίθεται πὼς ἔτσι μεγιστοποιεῖται […]

Νίτσε, Ἡ θέση τοῦ τραγικοῦ ἀνθρώπου

Ἡ θέση τοῦ τραγικοῦ ἀνθρώπου ἀπέναντι στὴ Γνώση: πασχίζει νὰ φτάσῃ στὰ ἔσχατα βάθη καὶ δὲν ἀφήνει καμμιὰ γνώση-ψευδαίσθηση νὰ τὸν ἐκφοβίσῃ ἢ νὰ τὸν ἀνακόψῃ […] – γιατὶ αὐτὸς διαθέτει τὸ ἀληθινὸ μέσο γιὰ ν’ ἀντέξῃ τὴν ὕπαρξη: τὴν ἀδυσώπητη ἀλήθεια.[1] Ἀπ᾿ τὸ βιβλίο Φρ. Νίτσε, Διόνυσος κατὰ Ἐσταυρωμένου, Δοκίμια καὶ σημειωματάρια, 1869-73, μτφρ Βαγγέλης Δουβαλέρης, Επιμ. Ἦρκος […]

Ἀπ᾿ τὸν Πέερ Γκὺντ τοῦ Ἴψεν

Σὰν πεθάνω [], θὰ συρθῶ στὴν ἀπανεμιὰ ἑνὸς δέντρου, θὰ σκεπαστῶ μὲ φύλλα καὶ θὰ σκαλίσω μὲ μεγάλα γράμματα: «Ἐδῶ κεῖται ὁ Πέερ Γκύντ, ὡραῖος τύπος κι αὐτοκράτωρ ὅλων τῶν θηρίων»… Ἑρρίκος Ἴψεν, Πέερ Γκύντ, μτφρ Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος, ἐπιμέλεια Ἧρκος Ἀποστολίδης, πέμπτη πράξη Θὰ ἐκδοθῇ στὴ σειρὰ Ἀπάντων Ἴψεν τῶν ἐκδόσεων Gutenberg

Ἀπ᾿ τὴν Εἰσαγωγὴ τοῦ Ἀρχιμάστορα Σόλνες (μτφρ Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος – ἐπιμέλεια Ἧρκος Ἀποστολίδης)

Ἄν καὶ τὰ κύρια πρόσωπα τοῦ ἔργου εἶναι ἑφτά, Ὁ ἀρχιμάστορας Σόλνες εἶν᾿ ἕνας δαιμονιακὰ ἐρωτικὸς διάλογος δύο ψυχῶν: τοῦ ἴδιου τοῦ Σόλνες καὶ τῆς Χίλντε. Μετὰ τὴν ἐμφάνισή της ἐπὶ σκηνῆς, ἡ πλοκὴ ξετυλίγεται ἐξ ὁλοκλήρου μέσῳ τῆς μεταξύ τους στιχομυθίας. Τὸ μισὸ τῆς πρώτης πράξης καὶ τὸ μεγαλύτερο μέρος τῶν ὑπολοίπων προσπαθεῖ νὰ […]

Παρουσίαση Ἁπάντων Ἴψεν

Ἑρρίκος Ἴψεν Ἅπαντα   Εἰσαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Θεοδόσης Ἀ. Παπαδημητρόπουλος Ἐπιμέλεια: Ἧρκος Ῥ. Ἀποστολίδης Ζωὴ θὰ πῇ: μὲ σκοτεινὰ στοιχειὰ μέσα σου νὰ παλεύῃς. Ποίηση: τὴν Ἡμέρα τῆς Κρίσης νὰ φέρνῃς στὸν ἑαυτό σου… Οἱ ἐκδόσεις Gutenberg παρουσιάζουν μιὰ νέα μεταφράση τῶν δραμάτων τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν, σὲ γλῶσσα ζωντανή, κατάλληλη γιὰ σκηνικὴ παράσταση, μὲ πλούσια σχόλια, κατατοπιστικὲς […]

Νίτσε, Τὸ αἴτημα τῆς ἐλάχιστης δράσης

Tὸ αἴτημα τῆς ἐ λ ά χ ι σ τ η ς δράσης ἦταν φυσικὸ ἐπακόλουθο: ἐπειδὴ ὁ Ἕλληνας ἤθελε ν᾿ ἀκούῃ τὸ πάθος κι ὄχι τόσο νὰ βλέπῃ δράση, εἶχε περιορίσει τὴ δράση. Ἀνάμεσα στὸ πάθος καὶ στὴ δράση δημιουργήθηκε λοιπὸν μιὰ ξεκάθαρη σχέση, σὰν τὴν ἀντίστοιχη ἐκείνη αἴτιου κι αἰτιατοῦ: ἡ δράση ὑπῆρχε […]

Νίτσε, Οἱ καταβολὲς τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς νεώτερης τραγωδίας, B΄

Στὸν Σαίξπηρ νοιώθει κανεὶς ὅτι ἡ θέρμη τοῦ ποιητῆ γιὰ τοὺς ἥρωές του ἐλαττώνεται στὸ τελευταῖο μέρος. Τὸν γοητεύουν οἱ ψυχικὲς διαδικασίες ποὺ προηγοῦνται τῆς πράξης, ἐνῶ οἱ ψυχικὲς διαδικασίες ποὺ ἕπονται γοητεύουν τὸν Ἀρχαῖο ποιητῆ. Ὁ ἕνας ἀρέσκεται νὰ περισυλλέγῃ τὶς προϋποθέσεις, ὁ ἄλλος βγάζει τὸ συμπέρασμα… Τὸ σαιξπηρικὸ δρᾶμα ἀπαιτεῖ πάνω ἀπ᾿ ὅλα […]

Νίτσε, Οἱ καταβολὲς τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς νεώτερης τραγωδίας, Α΄

Λυρικὲς οἱ καταβολὲς τῆς ἀρχαίας τραγωδίας, ἐ π ι κ ὲ ς τῆς νεώτερης (τῆς γ ε ρ μ α ν ι κ ῆ ς, μιά κ’ οἱ καταβολὲς τῆς ρομανικῆς ἔρχονται ἀπ’ τὴν ἀρχαία τραγωδία). Ἡ ἀρχαία ρίχνει τὸ βάρος στὸ πάθος, ἡ νεώτερη στὴ δράση.  Ποιά ἡ διαφορὰ ἀνάμεσα στὰ Μυστήρια τοῦ Μεσαίωνα, […]

Νίτσε, Ἡ ἠθικὴ τοῦ Αισχύλου σὲ τέσσερεις προτάσεις

Ἡ ἠθική τοῦ Αἰσχύλου σὲ τέσσερεις προτάσεις: 1) ἐλεύθερη βούληση ὡς πρὸς τὸ καλὸ καὶ τὸ κακό. 2) ἂν δὲν ὑφίσταται σφάλμα, καμμία τιμωρία ἀπ’ τοὺς θεούς. 3) ὅταν ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴ θέλησή του διαπράττῃ ὕβριν κατὰ τῶν θεῶν, τότε αὐτοὶ μονάχα τὸν ἐξωθοῦν σὲ νέα ὕβριν, τόν ἀποτυφλώνουν, ὁδηγῶντας τον, ἔτσι, στὴν καταστροφή […]

Νίτσε, Ὁ Ἀπόλλων ὡς θεὸς ἐξιλεωτής

Τ ὸ   π α ι χ ν ί δ ι   μ ὲ   τ ὴ   μ έ θ η: ὁ Ἀπόλλων ὡς θεὸς ἐξιλεωτής. [Ἀπόλλων ὁ Καθάρσιος: Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στ. 63, 578.] Ὁ διονυσιακὸς ἄνθρωπος ἔνοιωθε μιὰ μαγικὴ δύναμη νὰ ἐπιδρᾷ ἐπάνω του, μὰ καὶ στὸν γύρω χῶρο. Τὰ καλλιτεχνικὰ βοηθήματα ―ἡ μάσκα (κόθορνοι) […]

Νίτσε, Ὁ δραματικὸς ποιητὴς κι ὁ φιλόσοφος

«Κατὰ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ ἀντίληψη, ἡ Τέχνη δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ἀπόλαυση: εἶχε τὴ θέση της μές στοὺς ἀγῶνες κ᾿ ὑπάρχει πρὸς τέρψιν τῶν πολλῶν. Τὸ κρίνον κοινό ’’ἀνεβάζει’’ καί ’’κατεβάζει’’ τοὺς καλλιτέχνες.» Ὁ Εὐριπίδης ἔκανε τὴν παράδοξη ἀπόπειρα νὰ κολυμπήσῃ ἐνάντια στὸ ρεῦμα καὶ ν᾿ ἀλλάξῃ τὴ φορά του. Ὁ φιλόσοφος ἀφιέρωνε τὸ ἔργο του στὸ Χρόνο· […]

Νίτσε, Σχέση σκηνῆς κι ὀρχήστρας

Ἡ ἀρχικὴ μορφὴ τραγωδίας περιέχει ξεχωριστὲς ἑνότητες: μουσικολυρικὰ μέρη, ἐπικὴ διήγηση, μιμική. Καὶ γιὰ τὸ μάτι ὑπάρχουν δύο παράλληλοι καὶ ξεχωριστοὶ κόσμοι: ἡ σκηνὴ κ᾿ ἡ ὀρχήστρα. Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες δέ γνώριζαν τ ὸ   ἄ γ α λ μ α   ὡ ς   ὑ π ά ρ χ ο ν   κ α […]

Νίτσε, Ἡ δῆθεν καταγωγὴ τοῦ δράματος

…Ἡ ἄστοχη ἐκείνη ἰδέα ὅτι τὸ δρᾶμα ἀπόκτησε β α θ μ ι α ῖ α τάχα τὴν ὑψηλή του λυρικότητα! ὅτι ἡ φ ά ρ σ α εἶναι τάχα ἡ ρίζα τοῦ δράματος!.. Ἡ ρίζα τοῦ δράματος εἶναι τὸ ἐκστατικὸ ἀποκριάτικο ξεφάντωμα! Ὅσο περισσότερο ἀτονεῖ τούτη ἡ ὁρμή, τόσο πιὸ ψυχρὸ γίνεται τὸ θέαμα, […]

Νίτσε, Πῶς μεταδίδεται τὸ αἴσθημα

Πῶς μεταδίδεται τὸ αἴσθημα; Ἕνα μέρος του ―πολὺ μικρό― παίρνει τὴ μορφὴ σκέψεων, ἄρα συνειδητῶν παραστάσεων· τοῦτο ἀφορᾷ, βεβαίως, μονάχα τὶς σ υ ν ο δ ε υ τ ι κ ὲ ς παραστάσεις μιᾶς βουλητικῆς ροπῆς. Πάντα, ὡστόσο, μένει —ὥς καὶ σ’ αὐτὴ τὴν περιοχὴ τοῦ αἰσθήματος— κάτι ποὺ δὲν ἐπιδέχεται ἀνάλυση. Μόνον ὅ,τι […]

Νίτσε, Ἡ μουσικὴ στὴν ἀττικὴ τραγωδία

Ἐκτὸς λοιπὸν ἀπ᾿ τὴ συγγένεια ποίησης καὶ μουσικῆς [] ἡ ἀρχαία μουσικὴ εἶχε δύο ἀκόμη χαρακτηριστικά: τὴν ἁπλότητα ―ἤτοι φτώχεια― ἁρμονίας καὶ τὸν πλοῦτο ρυθμικῶν ἐκφραστικῶν μέσων. Ἔχω ἤδη ἐπισημάνει ὅτι τὸ χορικό ᾆσμα ξεχώριζε ἀπ᾿ τὴ μονωδία κι ἀπ᾿ τὸν ἀ ρ ι θ μὸ τ ῶ ν φ ω ν ῶ ν, κι […]

Νίτσε, Τὸ ἔργο τοῦ ἀρχαίου τραγικοῦ

Στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα, τὸ ἔργο τοῦ δραματουργοῦ ἦταν τὸ δυσκολώτερο δυνατό: τὸ νὰ διαλέγῃ κανεὶς ἐλεύθερα τὸ ὑλικό, ν’ ἀποφασίζῃ πόσους ἠθοποιοὺς θὰ χρησιμοποιήσῃ κ᾿ ἕνα σωρὸ ἄλλα ζητήματα —ὅπως συμβαίνει μὲ τούς θεατρικούς μας συγγραφεῖς— σ᾿ ἕναν τραγικὸ ποιητὴ τῆς ἀττικῆς περιόδου θὰ φάνταζε γι᾿ ἀπειθαρχία. Ὁ μεγαλοπρεπὴς νόμος ποὺ διαπνέει ὅλη τὴν ἀρχαιοελληνικὴ […]

Νίτσε, Γιὰ τὴ διονυσιακὴ ἔκσταση

Τὸ δρᾶμα δὲν ξεκίνησε μόνο καὶ μόνο ἐπειδὴ κάποιος μεταμφιέστηκε καὶ πῆγε νὰ ξεγελάσῃ κάποιους, ἀλλ᾿, ἀπεναντίας, ἐπειδὴ βρισκόταν «ἐκτὸς ἑαυτοῦ» καὶ πίστευε πὼς εἶχε ὡς διὰ μαγείας μεταμορφωθῆ! Στήν κατάσταση τοῦ ἐκτὸς ἑαυτοῦ ἑστᾶναι, τῆς ἔκστασης, δὲ χρειάζεται παρὰ ἕνα βῆμα παραπέρα: δὲν ἐπιστρέφουμε στοὺς ἑαυτούς μας, ἀλλ᾿ ἐνδυόμαστε μιὰν ἄλλη ὕπαρξη – καί […]

Νίτσε, Γιὰ τὴν παράσταση τῆς τραγωδίας στὴν Ἀρχαιότητα

Πιστεύω, μάλιστα, ὅτι ὅποιος ἀπὸ μᾶς βρισκόταν ξάφνου σὲ κἀποιαν ἑορταστική παράσταση τῆς ἀρχαίας Ἀθήνας, θ’ ἀποκόμιζε οὔτε λίγο οὔτε πολὺ τὴν ἐντύπωση ἑνός τελείως ἀλλόκοτου καί «βάρβαρου» θεάματος. Καὶ τοῦτο γιὰ πολλοὺς λόγους. Στὸ ἄπλετο φῶς τοῦ ἥλιου, δίχως τὶς μυστηριακὲς παρενέργειες τῆς ἑσπέρας καί τῶν φωτοσκιάσεων τῆς λυχνίας, στὴν ἐκθαμβωτική πραγματικότητα θάβλεπε ἕναν […]