Νίτσε, Ἡ ἠθικὴ τοῦ Αισχύλου σὲ τέσσερεις προτάσεις

Ἡ ἠθική τοῦ Αἰσχύλου σὲ τέσσερεις προτάσεις:

1) ἐλεύθερη βούληση ὡς πρὸς τὸ καλὸ καὶ τὸ κακό.

2) ἂν δὲν ὑφίσταται σφάλμα, καμμία τιμωρία ἀπ’ τοὺς θεούς.

3) ὅταν ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴ θέλησή του διαπράττῃ ὕβριν κατὰ τῶν θεῶν, τότε αὐτοὶ μονάχα τὸν ἐξωθοῦν σὲ νέα ὕβριν, τόν ἀποτυφλώνουν, ὁδηγῶντας τον, ἔτσι, στὴν καταστροφή του.

ορέστης-δελφούς

Ο Ορέστης στους Δελφούς

4) τὴν ἀποτύφλωση τὴν προκαλεῖ ἕνας δαίμονας (ὁ Ἀλάστωρ, τὸ πνεῦμα τῆς ἐκδίκησης, ἤ ἡ Ἄτη). Ὁ Ἀλάστωρ ἐκπειράσσει, κάνει νεῦμα σ’ αὐτοὺς ποὺ θυσιάστηκαν καὶ τοὺς προστάζει νὰ φέρουν νέα θυσία, νέο θῦμα: τὸν θρέφει τὸ συγγενικό αἷμα· ὅσο καλύτερα κρύβεται, τόσο πιὸ καταστροφική ἡ δύναμή του. Ἔχει νύχι ἁρπακτικοῦ ποὺ στάζει αἷμα, στιγματίζει τὸ σπίτι ποὺ τὸν στεγάζει. Εἶναι εἶδος στοιχειοῦ…

Ὁ Ἀλάστωρ, ὁ δαίμονας ποὺ ὁδηγεῖ ἕνα γένος στὴν καταστροφή, συνιστᾷ μιὰ νέα σύλληψη τοῦ Αἰσχύλου. Πνεῦμα τῆς ἐκδίκησης ποὺ ἐκκαλεῖται ὅποτε γίνεται ἔγκλημα βαρύ: ἀπ᾿ τὸ ἀλάομαι, ἀλαίνωἄλη (: πλάνη, <περιπλάνηση, ταραχὴ πνεύματος, ἀνησυχία,> παραφροσύνη). Ἡ κατάληξη -τωρ ὑποδηλώνει δράση, ἐνέργεια (πράκτωρ, θέλκτωρ, μιάστωρ, σημάντωρ).  Ἑπομένως: ὁ «ἄγων εἰς παραφροσύνην», τὸ πνεῦμα ποὺ προκαλεῖ σύγχυση. Ὁ Αἰσχύλος συνέλαβε τὸν Ἀλάστορα ὡς κληρονομικὴ κατάρα: τοῦτο εἶναι δικό του ἐπίτευγμα.

Ἀπ᾿ τὸ βιβλίο Φρ. Νίτσε, Διόνυσος κατὰ Ἐσταυρωμένου, Δοκίμια καὶ σημειωματάρια, 1869-73, μτφρ Βαγγέλης Δουβαλέρης, Επιμ. Ἦρκος Ρ. Ἀποστολίδης, Αθήνα, 2009, 146.