Νίτσε, Οἱ καταβολὲς τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς νεώτερης τραγωδίας, B΄

Στὸν Σαίξπηρ νοιώθει κανεὶς ὅτι ἡ θέρμη τοῦ ποιητῆ γιὰ τοὺς ἥρωές του ἐλαττώνεται στὸ τελευταῖο μέρος. Τὸν γοητεύουν οἱ ψυχικὲς διαδικασίες ποὺ προηγοῦνται τῆς πράξης, ἐνῶ οἱ ψυχικὲς διαδικασίες ποὺ ἕπονται γοητεύουν τὸν Ἀρχαῖο ποιητῆ. Ὁ ἕνας ἀρέσκεται νὰ περισυλλέγῃ τὶς προϋποθέσεις, ὁ ἄλλος βγάζει τὸ συμπέρασμα… Τὸ σαιξπηρικὸ δρᾶμα ἀπαιτεῖ πάνω ἀπ᾿ ὅλα μιὰ ζωηρή, ἀναδημιουργικὴ φαντασία· γίνονται τεράστια ἅλματα στὸ χῶρο καὶ τὸ χρόνο, κι ὅμως ὅλες οἱ ἀλλαγὲς τῶν σκηνικῶν περιττεύουν… Ὁ χῶρος τῆς σκηνῆς ἔχει ἐλάχιστο βάθος. Στὸ φόντο μιὰ ὑπερυψωμένη μικρὴ σκηνή, μπροστά της σκαλοπάτια, ἑκατέρωθεν στύλοι, πάνω ἕνας ἐξώστης μὲ μιὰ σκάλα νὰ ὁδηγῇ στὴ μπροστινὴ σκηνή. Δὲν ὑπάρχει αὐλαία ἀπὸ μπροστά˙ οἱ τομὲς τοῦ ἔργου δηλώνονταν ἀποκλειστικὰ μὲ παύσεις. Μιὰ αὐλαία καλύπτει τὸ ἐσωτερικὸ μέρος τῆς σκηνῆς. Ἔτσι πραγματοποιοῦνταν ὅλες οἱ ἀλλαγὲς τῶν σκηνικῶν. Στὸ προσκήνιο, πρῶτα ὁ δρόμος˙ ἔπειτ᾿ ἄνοιγε τὸ παρασκήνιο, καὶ μποροῦσε κανεὶς νὰ φανταστῇ ὅτι βρίσκεται στὴν αἴθουσα ὑποδοχῆς τῶν Καπουλέττων κ.λπ. Τὸ κάθετὶ μποροῦσε νὰ συμβολίζῃ ὁ,τιδήποτε, χάρις στὴν φαντασία ποὺ δούλευε ἀδιάκοπα (ἔτσι καὶ στὸ ὁμηρικὸ ἔπος: μέσῳ τῆς φαντασίας μας ἀγόμαστε σὲ διαδοχικὲς εἰκόνες).  Αὐτὴ ἡ ὑπερένταση τῆς φαντασίας ἦταν ἄγνωστη στὸν Ἕλληνα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης: τότε ὅλα πήγαιναν στὴν αἴσθηση, ἦταν δοσμένα σὲ εἰκόνες˙ σήμερα τὰ ἐσωτερικεύουμε, ἐμβαθύνουμε σ’ αὐτά˙ τότε τὸ αἰσθητικὸ ἀποτέλεσμα ποὺ εἰσέπραττε κανεὶς ἀπ᾿ τὴν τραγωδία ἦταν, οὕτως εἰπεῖν, ἀλληλουχία εἰκόνων – σήμερα, ἕνα μουσικὸ κομμάτι.

Ἀπ᾿ τὸ βιβλίο Φρ. Νίτσε, Διόνυσος κατὰ Ἐσταυρωμένου, Δοκίμια καὶ σημειωματάρια, 1869-73, μτφρ Βαγγέλης Δουβαλέρης, Επιμ. Ἦρκος Ρ. Ἀποστολίδης, Αθήνα, 2009, 172-3.

θέατρο-ελισαβετιανό-Swan

Το θέατρο The Swan