Νίτσε, Τὸ αἴτημα τῆς ἐλάχιστης δράσης

Tὸ αἴτημα τῆς ἐ λ ά χ ι σ τ η ς δράσης ἦταν φυσικὸ ἐπακόλουθο: ἐπειδὴ ὁ Ἕλληνας ἤθελε ν᾿ ἀκούῃ τὸ πάθος κι ὄχι τόσο νὰ βλέπῃ δράση, εἶχε περιορίσει τὴ δράση. Ἀνάμεσα στὸ πάθος καὶ στὴ δράση δημιουργήθηκε λοιπὸν μιὰ ξεκάθαρη σχέση, σὰν τὴν ἀντίστοιχη ἐκείνη αἴτιου κι αἰτιατοῦ: ἡ δράση ὑπῆρχε μόνο γιὰ νὰ φωτίζῃ τὸ πάθος […] Ἡ αὐστηρὴ αὐτὴ σχέση δὲν προέκυψε ἀπὸ κάποια αἰσθητικὴ θεωρία, ἀλλ᾿ ἀπ᾿ τὴν ἀποστροφὴ πούνοιωθε ὁ Ἀρχαῖος πρὸς τὴν ἀναπαράσταση τῆς δράσης, πρὸς τὶς λογῆς-λογῆς προϋποθέσεις της.

freidrich-nietzsche-1869

Friedrich Nietzsche, 1869

Ἡ αὐστηρὴ σύνδεση πάθους καὶ δράσης συμφωνεῖ ἀκριβῶς μὲ τὴν ἑ ν ό τ η τ α ποὺ πρῶτος ὁ Ἀριστοτέλης ἀξιώνει γιὰ ἕνα καλλιτέχνημα. (Βέβαια, οὔτε στὸ ἔπος, οὔτε, <ἀργότερα>, στὸ μυθιστόρημα, ὑπῆρξε ἑνότητα, ὑπὸ αὐστηρὰ δραματικὴ ἔννοια – μὰ οὔτε καὶ στὸν Πίνδαρο!.. Ἡ συνήθης φόρμουλα ἦταν: αὐστηρὴ ἀναγκαιότητα, ὄχι φιοριτοῦρες κι ἀραβουργήματα! Βέβαια, οἱ μεγάλοι δημιουργοὶ γελοῦν μὲ τέτοιες ἐπιταγές..- ξέρουν ὅτι πολλὰ τῆς τέχνης τους εἶν᾿ ὅλως ἄσχετα μὲ ὅποια «λ ο γ ι κ ὴ ἀναγκαιότητα»…)

Ἀπ᾿ τὸ βιβλίο Φρ. Νίτσε, Διόνυσος κατὰ Ἐσταυρωμένου, Δοκίμια καὶ σημειωματάρια, 1869-73, μτφρ Βαγγέλης Δουβαλέρης, Επιμ. Ἦρκος Ρ. Ἀποστολίδης, Αθήνα, 2009, 174-5.